Filosofie

Ik heb vier jaar filosofie gestudeerd en dat minstens twee jaar graag gedaan. Het eerste jaar deed ik graag omdat de lessen zo gevarieerd waren, met literatuur en wereldgeschiedenis en psychologie en ethiek en kennisleer. Het laatste jaar omwille van de kleine klassen, leuke keuzevakken en proffen die je voor de verandering eens serieus nemen. Uiteindelijk heb ik heel wat bijgeleerd in mijn opleiding, al vraag je me beter niet precies wat — een houding, een manier van denken, een kijk op de wereld. (En zo dicht geëindigd tegen een grootste onderscheiding, verdorie.)

In mijn opleiding heb ik ook een paar antwoorden geleerd. Als student filosofie maken ze je meestal snel genoeg wijs dat het om de zoektocht gaat, niet de antwoorden, en dat filosofie meer is dan zwanzen over de grote levensvragen… maar grappig genoeg zijn dat wel de vragen waarop ik antwoorden gevonden heb. Antwoorden op vragen zoals welke rol kunst kan spelen in de maatschappij, wat de aard is van kennis en wat de juiste manier is om te beslissen of iemand een morele, immorele of amorele daad stelt.

In mijn laatste jaar filosofie heb ik ook geleerd dat filosofie soms een zeer nauwdenkende discipline is. Iets dat je waarschijnlijk niet begrijpt als je het niet hebt gestudeerd. Ik heb geleerd dat filosofie soms, en het lijkt wel bij opzet, bepaalde vragen vergeet. Zoals: hoe kunnen we de kennis in de wereld zo organiseren dat mensen die willen leren geen haarbreed in de weg staat? Hoe kweek je zo’n intellectuele nieuwsgierigheid? En hoe bepaal je dan eigenlijk of de zogenaamde kennis die je voor je hebt ook écht kennis is. Hoe zorgen we ervoor dat wetenschappers meer kennis produceren, en minder van het soort onderzoek waar enkel zijzelf of hun departementshoofden om geven?

Die vragen zijn ook grote vragen, het zijn zelfs de kernvragen van onze moderne samenleving. Het zijn echter bij uitstek praktische vragen, en die laten filosofen liever over aan wetenschappers. Dom van ze, maar wat doe je d’r aan?

Evenwel, wat blijkt: er zijn mensen bezig met èlk van die grote maatschappelijke vragen. Informatiewetenschappers aan universiteiten, in bedrijven, in de media en bij een zoekmachine als Google denken elke dag na over hoe ze kennis kunnen organiseren en hoe hun mensen beter en efficiënter kunnen samenwerken. Sociologen stellen indringende vragen over de organisatie van ons wetenschapsbedrijf, waar het werkt en waar het foutloopt. Cognitieve psychologie leert ons soms meer over kennisleer dan de filosofische kennisleer zelf. (Daarom dat ik zo graag psychologie wou studeren nadat ik mijn masterjaar voltooid had. Maar vier jaar bijstuderen was me wat te veel van het goede.)

Eind juli, een dikke week geleden, ben ik begonnen met lezen in Think Stats: Probability and Statistics for Programmers. En nu kan ik alweer een discipline toevoegen aan de lijst van vakgebieden die vragen beantwoorden die filosofen stellen of zouden moeten stellen. Als filosoof heb ik geleerd om kritischer te zijn, in correlatie geen causatie te zien, om vijf minuten na te denken vooraleer een wetenschappelijke studie at face value aan te nemen. Nu, als amateur-statisticus, leer ik regressie-analyse om dat te doen. Als filosoof leerde ik dat het onwaarschijnlijke niet onmogelijk is, en het probleem van inductie. Nu leer ik Monte Carlo-simulaties uitvoeren en p-waarden berekenen, zodat ik wèèt hoe waarschijnlijk het is dat een statistiek voortkomt uit de staat der dingen en niet uit de menselijke tic om te veel betekenis te zuigen uit te weinig data.

Wanneer gaan universiteiten ons eens zo’n opleiding schenken, een die ons leert welke rol informatie speelt in onze maatschappij en ons in staat stelt om op een verantwoorde manier om te gaan met alle informatiestromen die we op ons afkrijgen — ongeacht welke mix van disciplines daar ook het meest geschikt voor moge zijn. Zo’n filosofen zou de wereld kunnen gebruiken, eerder dan de zoveelste verwarde professor die je warm probeert te maken voor zijn briljante herinterpretatie van Kant.